FEDERALISME ASIMETRI: SATU PERBANDINGAN TERHADAP SABAH DAN SEPANYOL DARI TAHUN 1963 HINGGA 2023.

Authors

  • MOHD ASYRAF HAMDAN Universiti Malaysia Sabah (UMS)

DOI:

https://doi.org/10.51200/manu.v37i1.5934

Keywords:

Sabah, Perjanjian Malaysia 1963, Sepanyol, autonomi, Federalisme asimetri

Abstract

Abstrak Kajian ini akan mengkaji konsep federalisme asimetri dari tahun 1963 hingga 2023, dengan membuat perbandingan di antara Sabah (Malaysia) dengan Sepanyol. Kajian ini akan meneroka konteks perkembangan sejarah dan politik yang mempengaruhi pembentukan federalisme asimetri di kedua-dua entiti. Bahkan kajian ini juga akan meneliti pelaksanaan, menilai kejayaan dan cabaran yang dihadapi oleh kedua-dua entiti. Pada masa yang sama, kajian juga memberikan lebih penekanan pada Sabah, dengan tujuan untuk memberikan pandangan tentang bagaimana federalisme asimetri telah mempengaruhi landskap politik dan ekonominya sambil membuat perbandingan dengan pengalaman Sepanyol untuk digunakan sebagai saranan dan pengajaran. Kajian menunjukkan bahawa walaupun kedua-dua entiti telah mendapat manfaat daripada federalisme asimetri, cabaran terhadap rundingan politik, autonomi, dan pengiktirafan budaya terus mempengaruhi perkembangan federalisme asimetri mereka. Kajian ini diakhiri dengan menawarkan cadangan dasar untuk menambah baik amalan federalisme tidak asimetri, dengan tumpuan khusus pada perkembangan masa depan Sabah politik Sabah.

Author Biography

MOHD ASYRAF HAMDAN, Universiti Malaysia Sabah (UMS)

Fakulti Sains Sosial dan Kemanusian,
Universiti Malaysia Sabah,
Jalan UMS, 88400 Kota Kinabalu, Sabah                                                                              

References

Agranoff, R. (1996). Federal evolution in Spain. International Political Science Review, 17(4), 385–401.

Anderson, L. D. (2013). Federal solutions to ethnic problems: Accommodating diversity. Routledge.

Aris Salleh, Puyok, A., & Bagang, T. P. (2019). Constitutional asymmetry in Malaysia: A case study of Sabah and Sarawak. In P. Popelier & M. Sahadzic (Eds.), Constitutional asymmetry in multinational federalism: Managing multinationalism in multi-tiered systems. Palgrave Macmillan.

Astro Awani. (2022). Tambah kerusi Parlimen: Kami bukan “demanding”, tetapi itu yang dijanjikan – Masidi Manjun. https://www.astroawani.com/berita-malaysia/tambah-kerusi-parlimen-kami-bukan-demanding-tetapi-itu-yang-dijanjikan-masidi-manjun-381918

Astro Awani. (2022a). Parties in unity gov’t seal cooperation agreement to ensure political stability. https://www.astroawani.com/berita-malaysia/parties-unity-govt-seal-cooperation-agreement-ensure-political-stability-397165

Astro Awani. (2023). Hajiji bakal ketuai Parti Gagasan Rakyat Sabah. https://www.astroawani.com/berita-politik/hajiji-bakal-ketuai-parti-gagasan-rakyat-sabah-404103

Astro Awani. (2023a). MA63: 5 persetujuan dicapai, peruntukan interim buat Sabah dan Sarawak disegera – Fadillah. https://www.astroawani.com/berita-malaysia/ma63-5-persetujuan-dicapai-peruntukan-interim-buat-sabah-dan-sarawak-disegera-fadillah-428703

Bala, B. (2018). Satu daripada tiga belas: Sabah dan Sarawak dalam pembentukan Malaysia, 1961–1963. Jurnal Borneo Arkhailogia, 32(2), 13–52.

Basque Government. (1979). Ley del Euskera (Basque Language Law). Eusko Jaurlaritza.

Beramendi, P. (2012). The political geography of inequality. Cambridge University Press.

Berita Harian. (2023). Tuntutan 40 peratus hasil Sabah diteruskan. https://www.bharian.com.my/berita/nasional/2023/07/1126246/tuntutan-40-peratus-hasil-sabah-diteruskan

Bothen, A. (2014). An analysis of the Basque independence movement and political position of the Basque Country within the Spanish state (Honors thesis No. 152).

Burgess, M. (2006). Comparative federalism: Theory and practice. Routledge.

Burgess, M. (2012). In search of the federal spirit: New comparative empirical and normative perspectives. Oxford University Press.

Castells, A. (2014). Catalonia and Spain at the crossroads: Financial and economic aspects. Oxford Review of Economic Policy, 30(2), 277–296.

Chin, J. (1997). Politics of federal intervention in Malaysia, with reference to Sarawak, Sabah and Kelantan. Commonwealth & Comparative Politics, 35(2), 96–120.

Chin, J. (2014). Federal–East Malaysia relations: Primus-inter-pares? In A. J. Harding & C. James (Eds.), 50 years of Malaysia: Federalism revisited (pp. 152–185). Marshall Cavendish.

Chin, J. (2014a). Exporting the BN/UMNO model: Politics in Sabah and Sarawak. In M. Weiss (Ed.), Routledge handbook of contemporary Malaysia. Routledge.

Conversi, D. (2002). The Basques, the Catalans, and Spain: Alternative routes to nationalist mobilisation. Nations and Nationalism, 8(1), 59–77.

CO 1030/1035 (10). (1962). The Federation of Malaysia Agreement on the setting up of Federation of Malaysia.

Daily Express. (2025). Education autonomy must for Sabah. https://www.dailyexpress.com.my/news/255698/education-autonomy-must-for-sabah/

Draft of a Bill. (1963). Agreement relating to Malaysia. United Nations Treaty Collection.

Eduardo, J. (2019). Territorial autonomy and minority self-government in Spain: Catalonia and the Basque Country. In O. Akbulut & E. Aktoprak (Eds.), Minority self-government in Europe and the Middle East. Brill.

Erk, J., & Anderson, L. (2009). The paradox of federalism: Does self-rule accommodate or exacerbate ethnic divisions? Regional & Federal Studies, 19(2), 191–202. https://doi.org/10.1080/13597560902753388

Gagnon, A. G., & Garon, J. D. (2019). Constitutional and non-constitutional asymmetries in the Canadian federation. In P. Popelier & M. Sahadzic (Eds.), Constitutional asymmetry in multinational federation. Palgrave Macmillan.

Generalitat de Catalunya. (1998). Llei de Política Lingüística. Generalitat de Catalunya.

Government of Malaysia. (1962). Report of the Inter-Governmental Committee 1962 (IGC Report).

Guibernau, M. (2014). Catalan nationalism: Francoism, transition and democracy. Routledge.

Hayes, L. (2019). The demand for unilateral secession in Catalonia: While the cause is compelling, secession would not be legal under international law. University of Baltimore Journal of International Law, 6(2).

Hutchinson, F. E. (2014). Malaysia’s federal system: Overt and covert centralization. Journal of Contemporary Asia, 44(3), 422–442.

Jeniwaty Mohd Mody, Mohammad Agus Yusoff, & Jamaie Hamil. (2024). The influence of anti-federal factions in Sabah politics: An assessment. Geografia, 20(2), 184–195.

Jomo, K. S., & Hui, W. C. (2002). The political economy of Malaysian federalism: Economic development, public policy and conflict containment. WIDER Discussion Paper, 2002(113).

Keating, M. (1998). Nations against the state: The new politics of nationalism in Quebec, Catalonia and Scotland. Palgrave Macmillan.

Keating, M. (2001). Nations against the state (2nd ed.). Palgrave.

Lim, R. (2008). Federal–state relations in Sabah, Malaysia: The Berjaya administration, 1976–1985. ISEAS.

Loh, F. K. W. (2010). Restructuring federal–state relations in Malaysia: From centralised to co-operative federalism? The Round Table, 99(407), 131–140.

Magee, M. (2011). Language planning and revitalization: Euskara as a distinct minority language in the Basque Autonomous Community. Prospect Journal of International Affairs. https://prospect-journal.squarespace.com/articles/2011/03/22/language-planning-and-revitalization

Malay Mail. (2023). CM: State govt officially acquires 25pc equity in Petronas Chemicals Fertiliser Sabah. https://www.malaymail.com/news/malaysia/2023/04/25/cm-state-govt-officially-acquires-25pc-equity-in-petronas-chemicals-fertiliser-sabah/66383

McGarry, J. (2007). Asymmetry in federation, federacies and unitary states. Ethnopolitics, 6(1), 105–116.

McGarry, J., & O’Leary, B. (2005). Federation as a method of ethnic conflict regulation. In From power sharing to democracy: Post-conflict institutions in ethnically divided societies. McGill–Queen’s University Press.

Means, G. P. (1968). Eastern Malaysia: The politics of federalism. Asian Survey, 8(4), 289–308.

Means, G. P. (1991). Malaysian politics: The second generation. Oxford University Press.

Moreno, L. (1999). Asymmetry in Spain: Federalism in the making. In R. Agranoff (Ed.), Accommodating diversity: Asymmetry in federal states. Nomos.

Moreno, L. (2001). The federalization of Spain. Frank Cass.

Puyok, A. (2021). The fall of Warisan in Sabah’s election: Telltale signs, causes and salient issues. ISEAS Perspective.

Puyok, A. (2024). Autonomy in Sarawak and Sabah: Different paths and diverging outcomes. ISEAS Perspective.

Report of Inter-Government Committee. (1963).

Roff, M. F. (1974). The politics of belonging: Change in Sabah and Sarawak. Oxford University Press.

Ross-Larson, B. (1976). The politics of federalism: Syed Kechik in East Malaysia. Ross-Larson.

Royal Commission of Inquiry. (2014). Report of the Commission of Enquiry on Illegal Immigrants in Sabah. Government of Malaysia.

Ruquejo, F., & Caminal, M. (2013). Federalism, plurinationality and democratic constitutionalism. Routledge.

Sadiq, K. (2005). When states prefer non-citizens over citizens: Conflict over illegal immigration in Malaysia. International Studies Quarterly, 49(1), 101–122.

Saimin Ginsari. (2021). Federalisme di Sabah, 1963–1967. Institut Pendidikan Guru Kampus Kent.

Siti Fahlizah Binti Padlee, & Mohd Rizal Mohd Yaakop. (2024). The politics of federalism: Oil royalty claims of Sabah. Journal of Religion, 5(6), 101–110.

Sharifah Nursyahidah Syed Annuar, & Azwan Ahzran Perman. (2023). Pilihan Raya Umum ke-15 di Sabah: Isu, trend dan cabaran. Malaysian Journal of History, Politics & Strategic Studies, 50(2), 200–223.

STC 31/2010. (2010). Judgment of 28 June 2010 on the Statute of Autonomy of Catalonia.

STC 94/1988. (1988). Tribunal Constitucional.

STC 242/1999. (1999). Tribunal Constitucional.

Tarling, N. (2001). A sudden rampage: The Japanese occupation of Southeast Asia (1941–1945). Hurst.

Tarlton, C. D. (1965). Symmetry and asymmetry as elements of federalism: A theoretical speculation. The Journal of Politics, 27(4), 861–874.

The Statute of Autonomy of Catalonia. (1979/2006).

Wong, C. H., & Chin, J. (2011). Malaysia: Centralized federalism in an electoral one-party state. In R. Saxena (Ed.), Varieties of federal governance: Major contemporary models. Cambridge University Press.

Watts, R. L. (1998). Federalism, federal political systems, and federations. Annual Review of Political Science, 1, 117–137.

Watts, R. L. (2008). Comparing federal systems (3rd ed.). McGill–Queen's University Press.

Published

2026-01-30

How to Cite

HAMDAN, M. A. (2026). FEDERALISME ASIMETRI: SATU PERBANDINGAN TERHADAP SABAH DAN SEPANYOL DARI TAHUN 1963 HINGGA 2023. MANU Jurnal Pusat Penataran Ilmu Dan Bahasa (PPIB), 37(1), 31–71. https://doi.org/10.51200/manu.v37i1.5934
Total Views: 38 | Total Downloads: 14